De AI-basiswet van Zuid-Korea: Azië's eerste brede AI-wet treedt in werking

Twee jaar lang stond de EU AI-verordening als enige brede, horizontale AI-wet ter wereld op zichzelf. Dat veranderde op 22 januari 2026, toen de AI-basiswet van Zuid-Korea in werking trad. Het is de tweede dergelijke wet ter wereld en de eerste in Azië — en omdat ze buitenlandse aanbieders boven bepaalde drempels raakt, is het geen ontwikkeling die Europese organisaties met activiteiten in de regio als ver-van-hun-bed kunnen behandelen.

Wat de wet is

De volledige naam luidt vertaald Framework Act on the Development of Artificial Intelligence and the Creation of a Foundation for Trust (het Koreaanse ministerie van Wetenschap en ICT vertaalt het als Basic Act on the Development of Artificial Intelligence and the Establishment of a Foundation for Trustworthiness); in de praktijk heet ze de AI-basiswet of AI Framework Act. De Nationale Vergadering nam ze aan op 26 december 2024, ze werd afgekondigd op 21 januari 2025 en — na de gebruikelijke voorbereidingsperiode van één jaar — trad ze op 22 januari 2026 in werking, samen met het uitvoeringsbesluit (presidentieel decreet).

Het doel is tweeledig en bewust in evenwicht: de AI-industrie en de nationale concurrentiekracht stelselmatig bevorderen, én de risico's van AI vooraf beheersen via plichten op het gebied van transparantie, veiligheid en verantwoordelijkheid van operators. Waar de EU AI-verordening begint met verboden en conformiteitsbeoordeling, begint de Koreaanse wet met bevordering en koppelt daar een lichtere, op vertrouwen gerichte set plichten aan.

Een risicogebaseerde kern: high-impact en generatieve AI

Net als het Europese model is de AI-basiswet risicogebaseerd, niet allesomvattend. Ze licht high-impact AI eruit — systemen die worden ingezet op terreinen die het menselijk leven, de fysieke veiligheid of grondrechten aanzienlijk kunnen raken. Operators van high-impact AI moeten gebruikers een betekenisvolle uitleg geven over hoe een uitkomst tot stand kwam en op welke criteria, een gebruikersbeschermingsplan voeren, voorzien in een mechanisme voor menselijk toezicht en ingrijpen, de getroffen veiligheids- en vertrouwensmaatregelen documenteren, en zich inspannen om de impact op grondrechten te beoordelen vóór inzet in een product of dienst.

Het uitvoeringsbesluit voegt een rekenkracht-drempel toe van het type dat ook de EU hanteert: AI die is getraind met een cumulatieve rekenkracht van ten minste 10²⁶ floating-point-bewerkingen geldt als geavanceerde AI met aanvullende veiligheidsplichten. Dat getal ligt een orde van grootte boven de 10²⁵ FLOP-systeemrisicodrempel van de EU, maar de aanpak — een rekenkracht- trigger voor de zwaarste plichten — is dezelfde. De parallel met het GPAI-regime van de AI-verordening is geen toeval: Seoul heeft de Europese tekst nauwgezet bestudeerd.

Generatieve AI moet worden gelabeld

De ingrijpendste alledaagse regel betreft generatieve AI. Output die voor echt materiaal kan worden aangezien — synthetische beelden, video en stem — moet een duidelijk waarneembare (zichtbare of hoorbare) aanduiding dragen dat ze door AI is gegenereerd, een maatregel die recht op deepfakes en desinformatie is gericht. Andere generatieve inhoud, zoals animatie of webtoons, mag in plaats daarvan een onzichtbaar digitaal watermerk dragen. Dat plaatst Korea naast de transparantieplichten van artikel 50 van de EU als een van de eerste jurisdicties die het markeren van AI-content een harde wettelijke eis maakt in plaats van een vrijwillige toezegging.

Extraterritoriale reikwijdte

De voor niet-Koreaanse organisaties meest relevante bepaling is de regel over een binnenlandse vertegenwoordiger. Een buitenlandse AI-operator kan worden verplicht een vertegenwoordiger in Korea aan te stellen zodra hij één van drie drempels overschrijdt: een totale jaaromzet van ten minste één biljoen won, een AI-dienstomzet van ten minste tien miljard won, of gemiddeld ten minste één miljoen binnenlandse dagelijkse gebruikers over de voorgaande drie maanden. Zoals de AI-verordening reikt tot aanbieders die systemen op de EU-markt brengen, volgt de Koreaanse wet de dienst tot bij de gebruiker in plaats van te stoppen bij de grens.

Handhaving: een zachte landing in 2026

Hoewel de wet voorziet in bestuurlijke boetes, heeft het ministerie van Wetenschap en ICT — de bevoegde autoriteit, ondersteund door een Nationaal AI-comité en een AI Safety Institute — een overgangsperiode van ten minste één jaar aangekondigd voordat boetes worden opgelegd. In die periode geeft het voorrang aan voorlichting, feitenonderzoek en een helpdesk boven sancties, en houdt het handhaving achter de hand voor de ernstigste schade. De plichten zelf gelden niettemin vanaf dag één, en Korea heeft richtsnoeren gepubliceerd over de bepaling van high-impact AI, de plichten van operators, effectbeoordelingen en transparantie van generatieve AI.

Plaats op de wereldkaart

De AI-basiswet bevestigt het patroon uit onze analyse van internationale AI-governance buiten de EU: de risicogebaseerde, afdwingbare productwet van de EU krijgt navolging — geen kopie — van jurisdicties die hun eigen accent enten op een gedeelde structuur. Korea behoudt de risico-indeling en transparantielogica van de EU, maar zet industriële bevordering voorop en stelt sancties uit; Japan koos een nog lichtere, op bevordering gerichte wet die op richtsnoeren rust in plaats van op bindende plichten; Singapore blijft op vrijwillige kaders leunen. Voor een organisatie die haar AI-compliance in kaart brengt is de les dezelfde die het EU-debat al leerde: bouw governance op de gedeelde risicogebaseerde grammatica, dan worden de jurisdictiespecifieke lagen — Koreaanse labeling, Europese conformiteitsbeoordeling — aanpassingen in plaats van een nieuwe bouw.