AI en toegankelijkheid: de European Accessibility Act en discriminatierisico's

Kort antwoord: Toegankelijkheid raakt AI op twee manieren. De European Accessibility Act (EAA, Richtlijn (EU) 2019/882) eist dat veel digitale producten en diensten bruikbaar zijn voor mensen met een beperking — inclusief AI-interfaces zoals chatbots en spraakassistenten. Daarnaast moet je voorkomen dat een AI-systeem mensen met een beperking discrimineert; de AI Act stelt daarvoor eisen aan data en risicobeheer.

De European Accessibility Act

De EAA harmoniseert toegankelijkheidseisen voor onder meer computers, smartphones, e-commerce, bankdiensten, e-books en elektronische communicatie. De richtlijn is van toepassing vanaf 28 juni 2025.

Voor AI betekent dit concreet dat interfaces waarneembaar, bedienbaar en begrijpelijk moeten zijn. Een AI-chatbot in een webshop, een spraakgestuurde assistent of een geautomatiseerd klantportaal valt onder deze eisen wanneer het de betreffende dienst raakt.

De richtlijn kent uitzonderingen voor micro-ondernemingen die diensten leveren en een proportionaliteitstoets wanneer naleving een onevenredige last zou vormen. Die uitzondering is echter geen vrijbrief: zij moet onderbouwd en gedocumenteerd worden, en geldt niet automatisch voor grote leveranciers van AI-diensten.

Discriminatierisico's van AI

Een tweede, subtieler risico is dat een AI-systeem onbedoeld nadelig uitpakt voor mensen met een beperking. Spraakherkenning die afwijkende spraak niet verstaat, gezichtsanalyse die bepaalde gezichten niet herkent, of een selectiemodel dat atypische cv's afstraft — dat zijn vormen van indirecte uitsluiting.

De AI Act adresseert dit via kwaliteitseisen aan trainingsdata en verplicht risicobeheer voor hoogrisico-systemen, zoals AI in werving of toegang tot diensten. Het doel is bias die tot discriminatie leidt te detecteren en te beperken.

Daarbovenop blijft het algemene gelijkebehandelingsrecht onverkort gelden. Een AI-systeem dat mensen met een beperking systematisch benadeelt, kan een verboden onderscheid opleveren, los van de vraag of het systeem aan de AI Act voldoet. Conformiteit met de AI Act sluit een discriminatieklacht dus niet uit.

Twee kaders, één ontwerpopgave

De EAA en de AI Act komen samen in het ontwerp. Toegankelijkheid is geen losse toets achteraf, maar een eis aan het systeem zelf: representatieve data, geteste interfaces en alternatieve interactievormen. Dat sluit aan op de bredere bescherming van kwetsbare groepen, zoals beschreven bij AI en minderjarigen.

Wat te doen

• Inventariseer of de EAA geldt: lever je consumentgerichte digitale producten of diensten?
• Toets interfaces op toegankelijkheid: voldoen chatbots, spraak en formulieren aan waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk?
• Controleer trainingsdata op representativiteit voor mensen met een beperking.
• Bied alternatieven: een toegankelijke route naast de AI-route.
• Documenteer keuzes: leg toegankelijkheids- en bias-tests vast, ook met het oog op transparantie.

Toegankelijkheid en non-discriminatie versterken elkaar: wie inclusief ontwerpt, verkleint tegelijk het juridische risico.