AI, desinformatie en verkiezingen: deepfakes en de DSA

Kort antwoord: AI-gegenereerde desinformatie rond verkiezingen wordt niet door één wet aangepakt, maar door een samenstel: de AI Act eist transparantie over deepfakes, de Digital Services Act (DSA) verplicht grote platforms systeemrisico's te beperken, en bestaand recht (smaad, kiesrecht, gegevensbescherming) blijft gelden. Belangrijk: geen van deze regimes verbiedt desinformatie als zodanig.

De AI Act: labelen, niet verbieden

De AI Act richt zich op herkenbaarheid. Artikel 50 verplicht dat AI-gegenereerde of -gemanipuleerde beelden, audio en video die echt lijken (deepfakes) als zodanig worden gemarkeerd, en dat AI-gegenereerde tekst over zaken van algemeen belang herkenbaar is. Zie artikel 50: transparantieverplichtingen.

Dat verbiedt de inhoud niet. Een gelabelde deepfake mag bestaan; een misleidende politieke boodschap wordt niet illegaal omdat hij met AI is gemaakt. De AI Act bestrijdt de misleiding over de herkomst, niet de boodschap.

De DSA: systeemrisico bij platforms

De zwaarste hefboom zit in de DSA. Zeer grote online platforms en zoekmachines moeten systeemrisico's beoordelen en beperken, en daartoe horen uitdrukkelijk risico's voor het verkiezingsproces en het maatschappelijk debat.

Dat dwingt platforms tot maatregelen: snellere afhandeling rond verkiezingen, herkenbaarheid van advertenties, beperking van virale verspreiding van bekende vervalsingen, en samenwerking met toezichthouders. De verplichting ligt bij het platform, niet bij de individuele maker.

Wat geen enkel regime doet

Er is geen Europees verbod op "desinformatie". Dat is bewust: een algemeen verbod zou botsen met de vrijheid van meningsuiting. De regimes werken daarom indirect — via transparantie (AI Act), via risicobeheersing door poortwachters (DSA) en via bestaand recht voor concrete onrechtmatigheden zoals smaad of identiteitsfraude.

Voor wie AI inzet betekent dit: de juridische grens ligt niet bij "is dit waar?", maar bij misleiding over de herkomst, manipulatie en concrete schade aan personen.

Raakvlak met manipulatie en consument

Dezelfde technieken die verkiezingen raken, raken markten. Gepersonaliseerde overtuiging en nep-content vallen ook onder AI en consumentenbescherming, en manipulatieve AI die gedrag wezenlijk verstoort kan onder de verboden AI-praktijken vallen.

Wat te doen

• Label synthetische content standaard, zeker rond politiek en publieke zaken.
• Bewaar herkomstdata: wie maakte wat, wanneer, met welk model.
• Ken je rol: ben je platform (DSA-verplichtingen) of maker (AI Act-transparantie)?
• Reageer snel op gemelde vervalsingen in verkiezingsperiodes.
• Verwar legaliteit niet met waarheid: gelabelde content kan misleidend zijn én toch toegestaan.

Transparantie en platform-risicobeheer zijn de hoofdinstrumenten. Een verbod op desinformatie zelf bestaat niet — en komt er waarschijnlijk ook niet.