AI-wetgeving in de VS: Colorado en Texas openen het statenfront

De Verenigde Staten hebben geen federale AI-wet, en juist daardoor is 2026 het jaar van de staten. Texas opende op 1 januari, en het statenfront is sinds het voorjaar alleen maar drukker geworden: Colorado heeft zijn eigen AI Act ingrijpend herzien, en Californië en New York reguleren nu de grootste modellen — terwijl het Witte Huis tegelijkertijd federaal tegenwicht organiseert. Voor Europese organisaties met Amerikaanse activiteiten of klanten ontstaat zo een lappendeken die níet op de AI Act lijkt.

Colorado: van risicomodel naar transparantiemodel

De oorspronkelijke Colorado AI Act (SB24-205, getekend in mei 2024) was de meest op de EU lijkende staatswet: zij richtte zich op "high-risk AI systems" die wezenlijke beslissingen nemen of ondersteunen over onder meer werk, krediet, huisvesting, onderwijs, zorg en verzekeringen, met een zorgvuldigheidsplicht ("reasonable care") tegen algoritmische discriminatie, risicobeheerprogramma's en effectbeoordelingen. Maar nog vóór die wet ooit in werking trad, draaide Colorado de koers om. Op 14 mei 2026 tekende gouverneur Polis SB26-189 (Automated Decision-Making Technology), die SB24-205 intrekt en vervangt. De nieuwe wet schrapt juist de drie zwaarste verplichtingen van de oude — risicobeheerprogramma's, effectbeoordelingen en de zorgvuldigheidsplicht tegen algoritmische discriminatie — en verschuift naar een transparantie- en informatiemodel: de gebruiker informeren wanneer hij met geautomatiseerde besluitvorming (ADMT) te maken heeft, een nadelige wezenlijke beslissing binnen 30 dagen toelichten, onjuiste persoonsgegevens corrigeren op verzoek, en betekenisvolle menselijke herbeoordeling bieden. De operationele plichten gelden vanaf 1 januari 2027. Daarmee stapt de staat die het dichtst bij het AI Act-model stond, bewust van dat model terug — een veelzeggende correctie tegen de achtergrond van de federale preemptiedruk (hieronder).

Texas: het verbodsmodel, sinds 1 januari 2026

De Texas Responsible Artificial Intelligence Governance Act (TRAIGA, HB 149, getekend 22 juni 2025) kiest de omgekeerde benadering: geen breed risicoraamwerk, maar gerichte verboden op AI die opzettelijk gedrag manipuleert tot schade, opzettelijk discrimineert, seksueel kindermisbruikmateriaal of onrechtmatige deepfakes produceert, of door de overheid wordt ingezet voor social scoring. Daarnaast richt de wet een AI Advisory Council op en een regulatory sandbox van 36 maanden. De drempel voor overtreding ligt door het opzetvereiste aanzienlijk hoger dan in Colorado of in de EU.

Californië en New York: een derde model, gericht op de frontier

Colorado en Texas zijn niet het hele beeld. Californië's Transparency in Frontier Artificial Intelligence Act (SB 53), van kracht sinds 1 januari 2026, voegt een derde, eigen model toe: zij reguleert noch alledaagse hoogrisicobeslissingen, noch specifieke verboden handelingen, maar de grootste modelontwikkelaars zelf, met verplichte gepubliceerde veiligheidskaders, transparantierapporten en incidentmeldingen voor systemen getraind boven 10²⁶ bewerkingen. Omdat die laag de mondiale frontier-laboratoria omvat, is het de staatswet met de grootste reikwijdte buiten de VS — met een eigen analyse in onze entry De Californische frontier-AI-wet.

New York heeft dat model inmiddels overgenomen. De RAISE Act, op 27 maart 2026 definitief gemaakt en van kracht op 1 januari 2027, legt large developers van frontier-modellen — dezelfde drempel van 10²⁶ bewerkingen en een omzet boven 500 miljoen dollar als in Californië — de plicht op een gepubliceerd veiligheidsprotocol te voeren en kritieke incidenten binnen 72 uur te melden, met toezicht bij het Department of Financial Services. Twee staten op precies dezelfde maatstaf: zie onze analyse van de New Yorkse RAISE Act.

Washington duwt terug

Tegelijk verschuift het federale toneel — wég van regulering en naar het indammen van de staten. Al op 11 december 2025 tekende president Trump Executive Order 14365 ("Ensuring a National Policy Framework for Artificial Intelligence"), die de Attorney General opdraagt een speciale litigation task force op te richten met als enige taak staats-AI-wetten aan te vechten wegens ongrondwettige regulering van de interstatelijke handel of federale preemptie, en die federale financiering aan staten aan naleving wil koppelen. Die taskforce werd bij memorandum van 9 januari 2026 formeel ingesteld, maar heeft tot op heden geen enkele staatswet aangevochten. Een executive order kan staatsrecht niet zelfstandig verdringen — preemptie vergt een wet van het Congres. Een tweede executive order van 2 juni 2026 zette in op AI-innovatie en -veiligheid via federale strafrechtelijke handhaving tegen misbruik van AI. Belangrijker nog: op 20 maart 2026 publiceerde het Witte Huis A National Policy Framework for Artificial Intelligence, een set wetgevingsaanbevelingen aan het Congres waarvan de zevende sectie de wetgever oproept staats-AI-wetten die onnodige lasten opleggen te preempten met één "minimaal belastende" nationale standaard, met de stelling dat "states should not be permitted to regulate AI development". Het spaart de algemeen geldende staatswetten — over kinderen, fraude en consumentenbescherming — maar mikt rechtstreeks op precies het soort maatregelen dat Colorado en Californië hebben uitgevaardigd. Het kader is niet bindend, maar zet de federale koers, en de spanning tussen Washington en de staten is nu de belangrijkste Amerikaanse reguleringsvraag van dit jaar; deze entry wordt bijgewerkt wanneer zij zich vertaalt in vastgestelde regels.

Wat dit betekent voor Europese organisaties

Drie nuchtere observaties. Ten eerste: wie aan AI Act-eisen voldoet, is daarmee niet automatisch klaar voor de Amerikaanse staten — die kennen eigen begrippen (consequential decision, algorithmic discrimination) en eigen documentatieplichten. Ten tweede: de modellen lopen sterk uiteen en zijn niet stabiel — Texas leunt op een opzetvereiste (een strafbepalingenwet in de praktijk), Colorado stapte juist van het AI Act-achtige risicomodel terug naar transparantie, en Californië en New York mikken op een heel andere laag, de frontier-ontwikkelaars. Eén "Amerikaans model" bestaat niet. Ten derde: de richting is desondanks duidelijk — ook zonder federale wet, en ondanks de federale preemptiedruk, wordt AI-governance in de VS afdwingbaar recht, staat voor staat.