AI in beleggingsadvies en robo-advies: samenloop met MiFID II

Kort antwoord: AI in beleggings- en robo-advies staat niet in bijlage III van de AI Act, dus zulke systemen zijn in de regel niet hoog-risico. Het regulatoire zwaartepunt ligt bij MiFID II: de geschiktheidstoets, de zorgplicht en de informatieverplichtingen tegenover de cliënt. AI verandert die verplichtingen niet, maar maakt uitlegbaarheid, datakwaliteit en toezicht in de praktijk dringender.

Geen bijlage III, dus geen hoog risico (meestal)

De AI Act werkt risicogebaseerd. Beleggingsadvies en robo-advies komen niet voor in de lijst van hoog-risicotoepassingen in bijlage III. Anders dan kredietscoring of acceptatie bij leven en ziektekosten valt advies dus normaal gesproken buiten het hoog-risicoregime. Wel gelden de algemene AI Act-bepalingen, zoals transparantie over AI-interactie en de regels voor AI-systemen voor algemene doeleinden achter een robo-adviseur.

MiFID II is het echte kader

Robo-advies blijft "beleggingsadvies" in de zin van MiFID II. Dat brengt harde eisen mee, ongeacht of een mens of een algoritme adviseert:

• Geschiktheidstoets (suitability): het advies moet passen bij kennis, ervaring, financiële situatie en doelstellingen van de cliënt. Een geautomatiseerde vragenlijst moet die informatie betrouwbaar uitvragen en verwerken.
• Zorgplicht en cliëntbelang: handelen in het belang van de cliënt, met beheersing van belangenconflicten — ook in de modelkeuze en productselectie.
• Informatie en transparantie: de cliënt moet begrijpen dat en hoe geautomatiseerd advies tot stand komt, met de kosten en risico's.

ESMA heeft eerder richtsnoeren gegeven over geautomatiseerd advies; die blijven het ijkpunt voor robo-advies.

Waar AI de eisen aanscherpt

Een lerend of complex model maakt het lastiger om uit te leggen waaróm een bepaald advies is gegeven, terwijl MiFID II juist verantwoording vraagt. Slechte of niet-representatieve data leiden tot ongeschikte adviezen op schaal. En een robo-adviseur die naar eigen producten stuurt, creëert een belangenconflict dat aantoonbaar beheerst moet zijn. Dat raakt direct aan AI-aansprakelijkheid als een advies schade veroorzaakt.

Een bijkomend aandachtspunt is schaal: een fout in een menselijk adviesgesprek treft één cliënt, maar een systematische fout in een robo-adviesmodel kan in korte tijd duizenden cliënten ongeschikt advies geven. Doorlopende monitoring van de adviesuitkomsten is daarom geen luxe maar een feitelijke invulling van de zorgplicht.

Wat te doen

• Classificeer correct: bevestig dat het systeem buiten bijlage III valt, maar onder MiFID II.
• Borg de geschiktheidstoets: zorg dat de geautomatiseerde uitvraag volledig en actueel is.
• Maak advies uitlegbaar: documenteer hoe input tot advies leidt, voor cliënt én toezichthouder.
• Beheers belangenconflicten: leg productselectie en sturing transparant vast.
• Verbind de governance met je AI-governanceraamwerk en monitor datakwaliteit doorlopend.

Robo-advies is geen hoog-risico-AI, maar wel gereguleerd beleggingsadvies. De AI Act is hier de bijrol; MiFID II is de hoofdrol.