Het AI Office: rol, taken en handhavingsbevoegdheden

Kort antwoord: Het AI Office is een dienst binnen de Europese Commissie die de uitvoering van de AI Act centraal coördineert. Het heeft één unieke, exclusieve taak: het directe toezicht op en de handhaving van regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI). Voor "gewone" AI-systemen liggen de bevoegdheden bij de nationale toezichthouders; het AI Office bewaakt de samenhang.

Wat het AI Office is

Het AI Office is geen apart agentschap maar een onderdeel van de Commissie (DG CNECT). Het is opgericht om de AI Act in de hele Unie eenvormig te laten landen: technische kennis bundelen, lidstaten ondersteunen en optreden waar Europese coördinatie nodig is. Het werkt samen met de AI Board van de lidstaten, een wetenschappelijk panel van onafhankelijke experts en een breder adviesforum.

Exclusief toezicht op GPAI-modellen

De scherpste bevoegdheid van het AI Office betreft het GPAI-regime: grote modellen zoals de generatieve taalmodellen achter veel toepassingen. Hier is het AI Office niet één van meerdere toezichthouders, maar de énige. Het kan:

• documentatie en informatie opvragen bij modelaanbieders;
• modelevaluaties (laten) uitvoeren, ook om systeemrisico's te beoordelen;
• maatregelen eisen, beperkingen opleggen of een model uit de handel laten nemen;
• de Commissie adviseren over boetes tot 3% van de wereldwijde jaaromzet of 15 miljoen euro voor GPAI-aanbieders.

Dat het toezicht op modellen centraal ligt, voorkomt dat 27 toezichthouders dezelfde paar grote aanbieders apart beoordelen.

Coördinatie, gedragscodes en richtsnoeren

Naast handhaving heeft het AI Office een normerende rol. Het organiseert het opstellen van gedragscodes (codes of practice) waarmee GPAI-aanbieders kunnen aantonen dat ze aan hun verplichtingen voldoen, en het bereidt richtsnoeren en gedelegeerde handelingen voor die de open normen van de AI Act invullen. Ook ondersteunt het de afstemming tussen nationale toezichthouders, zodat dezelfde regel niet in elke lidstaat anders wordt uitgelegd.

Grenzen van de bevoegdheid

Het AI Office handhaaft niet alles. Voor hoogrisico-AI-systemen en verboden praktijken zijn de nationale toezichthouders bevoegd; zij behandelen klachten en leggen boetes op aan aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Het AI Office bewaakt vooral de modellaag en de eenheid van uitleg. Wie wil weten waar een concrete klacht thuishoort, moet dus eerst bepalen of het om een model of om een toepassing gaat — zie een klacht indienen.

Wat te doen

• Bepaal je rol in de keten: ben je GPAI-aanbieder (AI Office) of inzetter van een toepassing (nationaal toezicht)?
• Volg de gedragscodes: voor GPAI-aanbieders zijn deze de praktische maatstaf voor naleving.
• Houd richtsnoeren bij: het AI Office vult open normen gaandeweg in; die documenten bepalen de praktijk.
• Bewaar modeldocumentatie: het AI Office kan die rechtstreeks opvragen.
• Lees over boetes en handhaving om de financiële gevolgen te kennen.