De expertorganen van de AI Act: het wetenschappelijk panel en het adviesforum

De AI Act wordt gehandhaafd, maar tot midden 2026 bestond het orgaan dat het technische denkwerk achter die handhaving moet doen nog niet als lichaam. Op 1 juni 2026 dichtte de Europese Commissie dat gat en benoemde zij de twee expertorganen die de verordening zelf voorziet: het wetenschappelijk panel van onafhankelijke experts en het adviesforum. Geen van beide schrijft regels. Ze bestaan om te borgen dat de regels die het AI Office en de nationale autoriteiten toepassen rusten op actuele wetenschap en brede inbreng, niet op de lezing van de Commissie alleen.

Het wetenschappelijk panel: 60 experts, geen instructies

Het wetenschappelijk panel is ingesteld bij artikel 68 van de AI Act, nader uitgewerkt in Uitvoeringsverordening (EU) 2025/454. De Commissie wierf 60 onafhankelijke experts met gezag in frontier-AI, engineering, technische audit, industrie en maatschappelijke impact. Zij zitten een hernieuwbare termijn van 24 maanden op persoonlijke titel — zij "vragen noch aanvaarden instructies van wie dan ook", moeten hun belangen openbaar verklaren en moeten onafhankelijk zijn van elke aanbieder van AI-systemen of AI-modellen voor algemene doeleinden. De selectie woog geografie (ten hoogste drie onderdanen per land, ten minste 80% uit EU-/EVA-/EER-staten) en gender.

Het zwaartepunt van het panel ligt bij AI voor algemene doeleinden (GPAI). De taken zijn:

• het AI Office attenderen op systeemrisico's van GPAI-modellen;
• adviseren over de classificatie van GPAI-modellen met systeemrisico en over

evaluatiemethoden, -instrumenten en benchmarks;

• markttoezichthouders op hun verzoek bijstaan, ook bij

grensoverschrijdende activiteiten.

Die laatste taak telt: een nationale markttoezichthouder die tegenover een frontier-model staat, mist doorgaans de eigen capaciteit om dat te beoordelen. Het panel is de gedeelde technische reserve waarop zij kunnen terugvallen — het mechanisme dat voorkomt dat handhaving van het GPAI-regime afhangt van welke lidstaat de aanbieder toevallig huisvest.

Het adviesforum: 174 stemmen, normalisatie ingebouwd

Het adviesforum is ingesteld bij artikel 67. Waar het panel klein en technisch is, is het forum groot en representatief: 174 leden, gekozen uit ruim 700 aanmeldingen, uit wetenschap, maatschappelijk middenveld en industrie — uitdrukkelijk inclusief mkb en start-ups. Ook zij zitten hernieuwbare termijnen van twee jaar (maximaal twee termijnen) en adviseren zowel de Commissie als de AI-board van de lidstaten.

Vijf organisaties zitten als vast lid in het forum: het EU-Grondrechten­- agentschap (FRA), het cyberbeveiligingsagentschap ENISA en de drie Europese normalisatie-instellingen CEN, CENELEC en ETSI. Die aanwezigheid is bewust. De opdracht van het forum dekt expliciet normalisatie- en implementatievraagstukken, en de geharmoniseerde normen onder artikel 40 — de praktische route naar een vermoeden van conformiteit voor hoogrisicosystemen — zijn juist waar de planning van de AI Act vertraging opliep. De normalisatie- instellingen in de zaal zetten is een erkenning dat naleving staat of valt met normen die nog in ontwerp zijn.

Waar de twee organen in de handhavingsarchitectuur zitten

Het helpt vier instituties uit elkaar te houden:

• Het AI Office (binnen de Commissie) handhaaft de GPAI-regels en coördineert

het stelsel.

• De AI-board brengt de lidstaten samen.
• Het wetenschappelijk panel levert onafhankelijke technische expertise, met

nadruk op GPAI en systeemrisico.

• Het adviesforum levert brede inbreng van belanghebbenden en normalisatie.

Het panel en het forum zijn adviserend: zij leggen geen verplichtingen op, heffen geen boetes en nemen geen bindende besluiten. Maar hun benoeming is niet cosmetisch. Zij valt bewust vóór 2 augustus 2026, de datum vanaf wanneer het AI Office GPAI-aanbieders kan beboeten en de volgende golf verplichtingen begint. Vanaf dat punt heeft de Commissie een staande bron van bewijs nodig die zij niet kan worden verweten zelf te hebben geschreven — voor het classificeren van systeemrisicomodellen, voor het oordeel of de GPAI-gedragscode werkt, en als rugdekking voor nationale toezichthouders zonder frontier-modelexpertise.

Wat het betekent

De betekenis van 1 juni 2026 is institutioneel, niet inhoudelijk: er kwam geen nieuwe verplichting bij. Wat erbij kwam, is de machinerie die de bestaande verplichtingen geloofwaardig maakt. Een AI Act die op het ongesteunde oordeel van de Commissie zou worden gehandhaafd, is bij elke systeemrisico-classificatie betwistbaar; een AI Act met een gepubliceerd, onafhankelijk panel en een forum van 174 leden erachter is veel moeilijker als politiek af te doen. Voor aanbieders van AI voor algemene doeleinden in het bijzonder is de praktische les dat het orgaan dat een claim "geen systeemrisico" tegen het licht zal houden nu bestaat, namen heeft en aan de toezichthouder rapporteert — niet aan hen.