De AI Act, defensie en nationale veiligheid: de uitzonderingen

Kort antwoord: De AI Act geldt níét voor AI-systemen die uitsluitend voor militaire, defensie- of nationale-veiligheidsdoelen op de markt worden gebracht of gebruikt. Artikel 2 zondert deze uit. Maar de uitzondering is smal: zodra een systeem ook civiel wordt ingezet, of zodra het buiten dat doel valt, geldt de AI Act gewoon — en ander recht blijft sowieso van kracht.

Wat artikel 2 uitsluit

Artikel 2 van de AI Act bepaalt dat de verordening niet van toepassing is op AI-systemen die uitsluitend voor militaire of defensiedoeleinden zijn ontwikkeld en gebruikt, en evenmin op systemen die uitsluitend voor nationale veiligheid worden gebruikt — ongeacht of dat door een publieke of private partij gebeurt.

De ratio: defensie en nationale veiligheid zijn primair een bevoegdheid van de lidstaten, niet van de Unie. De EU-wetgever wilde daar niet via productregulering in treden.

"Uitsluitend" is het scharnierwoord

De uitzondering staat of valt bij het woord uitsluitend. Een systeem dat ook maar gedeeltelijk voor andere doelen wordt gebruikt, valt buiten de uitzondering en dus binnen de AI Act.

Dat raakt direct aan dual-use: technologie die zowel militair als civiel bruikbaar is. Een gezichtsherkennings- of dronesysteem dat behalve in defensie ook bij grensbeheer of politie wordt ingezet, kan voor die civiele inzet volledig onder de AI Act vallen — mogelijk zelfs als hoogrisico- of verboden praktijk.

Wat de uitzondering níét doet

De uitzondering schakelt alléén de AI Act uit, niet de rest van het recht. Verwerking van persoonsgegevens blijft onder de AVG vallen voor zover die van toepassing is, grondrechten blijven gelden, en internationaal recht blijft onverkort van kracht. De uitzondering is dus geen vrijbrief, maar een afbakening van één instrument.

Ook betekent het niet dat alles met een veiligheidslabel buiten beeld valt. Inzet door rechtshandhaving voor reguliere taken is geen "nationale veiligheid" in de zin van artikel 2; die toepassingen behoren juist tot de zwaarst gereguleerde categorieën van de AI Act.

Gevolgen voor leveranciers

Voor wie aan defensie levert is de afbakening commercieel relevant. Een product dat puur militair blijft, ontsnapt aan de AI Act-conformiteit. Zodra hetzelfde product een civiele markt opzoekt, gelden de gewone verplichtingen — zie het overzicht van hoogrisico-verplichtingen. Dat dwingt tot een bewuste keuze over positionering.

Wat te doen

• Bepaal het werkelijke gebruiksdoel, niet alleen de bedoeling: is de inzet écht uitsluitend militair/defensie/nationale veiligheid?
• Scheid dual-use-varianten: een civiele toepassing trekt de AI Act volledig binnen.
• Pas de AVG en grondrechten toch toe; de uitzondering schakelt die niet uit.
• Onderscheid nationale veiligheid van rechtshandhaving: het laatste valt juist binnen de AI Act.
• Plaats dit in de bredere context van de stand van AI-regulering.

De defensie-uitzondering is reëel maar smal. Wie haar te ruim leest, mist de civiele en grondrechtelijke verplichtingen die gewoon blijven gelden.