De Data Governance Act voor logistiek: hoe deze betrouwbare datadeling mogelijk maakt, anders dan de Data Act

De Data Governance Act is een horizontaal instrument: zij geldt sectorbreed en is niet specifiek op de logistiek gericht, en zegt bewust niets over de inhoud of het eigendom van gegevens. Verordening (EU) 2022/868 is op 23 juni 2022 in werking getreden en is, na een overgangsperiode van vijftien maanden, van toepassing sinds 24 september 2023. Wat zij reguleert is vertrouwen — de voorwaarden waaronder gegevens tussen organisaties kunnen stromen zonder dat een van beide partijen misbruik hoeft te vrezen. De Commissie presenteert haar als een geheel van maatregelen dat op drie operationele pijlers rust: het hergebruik van bepaalde beschermde gegevens die overheidsinstanties houden en die niet als open data kunnen worden vrijgegeven, databemiddelingsdiensten die optreden als betrouwbare organisatoren van deling binnen de gemeenschappelijke Europese gegevensruimten, en data-altruïsme voor doelstellingen van algemeen belang. Een Europees Comité voor data-innovatie coördineert de aanpak in de lidstaten. Geen van deze pijlers schept een aanspraak op een bepaalde dataset; zij scheppen de infrastructuur en de waarborgen die vrijwillige deling geloofwaardig maken.

De pijler die het meest rechtstreeks relevant is voor toeleveringsketengegevens is de gereguleerde databemiddelingsdienst. Een aanbieder die datahouders met gegevensgebruikers verbindt, moet een bevoegde autoriteit in kennis stellen van zijn voornemen om te opereren, en moet vervolgens als werkelijk neutrale derde functioneren. De neutraliteitsvoorwaarden hebben echte inhoud: de bemiddelaar mag kosten in rekening brengen voor het faciliteren van de uitwisseling, maar mag de gegevens die hij bemiddelt niet voor eigen gewin gebruiken — hij mag ze niet doorverkopen of in zijn eigen producten verwerken — en gegevens of metagegevens die hij wel verkrijgt, mogen uitsluitend worden gebruikt om de bemiddelingsdienst zelf te verbeteren. De Commissie eist ook structurele scheiding: de bemiddelingsactiviteit moet juridisch gescheiden zijn van elke andere dienst die de aanbieder levert. Een aanbieder die aan deze voorwaarden voldoet, mag zich presenteren als 'data intermediation services provider recognised in the Union' en het gemeenschappelijke EU-logo voeren. Voor de logistiek is dat het punt: onderhandelde tarieven, volumes, informatie over lanes en routes en ladinggegevens zijn commercieel gevoelig, en een neutrale, controleerbare bemiddelaar stelt concurrenten of ketenpartners in staat zulke gegevens te bundelen zonder een voordeel weg te geven aan wie het platform beheert.

Twee verdere pijlers vergroten de hoeveelheid gegevens die kan worden benut. De eerste regelt het hergebruik van beschermde gegevens die overheidsinstanties houden — gegevens waarop rechten van anderen rusten, zoals persoonsgegevens, vertrouwelijkheid of intellectuele eigendom — die onder waarborgen voor hergebruik kunnen worden vrijgegeven in plaats van als volledig open data. In de praktijk betekent dat technieken zoals anonimisering, pseudonimisering of toegang binnen beveiligde verwerkingsomgevingen; vergoedingen die de kosten van de overheidsinstantie niet mogen overschrijden; beperkingen op exclusieve hergebruikregelingen; en, zoals de Commissie het omschrijft, in de regel maximaal twee maanden waarbinnen een overheidsinstantie over een verzoek moet beslissen. De tweede, data-altruïsme, laat organisaties zich registreren als 'data altruism organisation recognised in the Union' als zij zonder winstoogmerk werken en voldoen aan transparantie- en waarborgvereisten, ondersteund door een gemeenschappelijk Europees toestemmingsformulier zodat gegevens in alle lidstaten op uniforme wijze kunnen worden verzameld. Voor een logistiek planner is de relevantie concreet maar voorwaardelijk: waar een overheidsinstantie infrastructuur-, verkeers- of netwerkgegevens vrijgeeft voor hergebruik, wordt dat een rechtmatige input voor route- en capaciteitsplanning — al hangt het van de betrokken lidstaat en instantie af of een specifieke dataset beschikbaar is.

De Data Governance Act wordt stelselmatig verward met de Data Act, en het onderscheid doet ertoe voor iedereen die zijn verplichtingen in kaart brengt. De DGA (Verordening (EU) 2022/868) levert het kader en de actoren — de neutrale bemiddelaars, de regels voor hergebruik van overheidsgegevens, de altruïsmeorganisaties — die vrijwillige deling betrouwbaar maken; zij geeft niemand recht op een specifieke dataset. De Data Act (Verordening (EU) 2023/2854), die op 11 januari 2024 in werking is getreden en sinds 12 september 2025 van toepassing is, doet het complementaire werk: zij stelt geharmoniseerde regels vast voor eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van gegevens, waardoor gebruikers toegang krijgen tot de gegevens die hun verbonden producten mede genereren en die met derden kunnen delen, oneerlijke contractvoorwaarden tussen ondernemingen worden ingeperkt en het overstappen tussen clouddiensten eenvoudiger wordt. De Commissie typeert de Data Act als een instrument dat verduidelijkt 'who can use what data and under which conditions' — dat wil zeggen: zij bepaalt de rechten en voorwaarden voor toegang, terwijl de DGA de betrouwbare machinerie levert om gegevens te verplaatsen zodra die vragen zijn beantwoord. Omdat de twee op verschillende niveaus werken, is een marktdeelnemer die van plan is toeleveringsketengegevens te delen of te ontvangen het best gediend met een beoordeling van beide instrumenten samen, in plaats van aan te nemen dat het ene de vragen van het andere beantwoordt.

Omdat de DGA horizontaal is, legt zij geen logistiekspecifieke verplichting op; haar praktische effect op de sector is dat van een aanjager en, af en toe, een statustoets. Uw organisatie valt waarschijnlijk onder het bemiddelingsregime als zij een neutraal platform exploiteert dat toeleveringsketengegevens tussen onafhankelijke partijen bundelt of makelt — in dat geval zouden de kennisgeving, de erkenning en de neutraliteitsvoorwaarden gelden — terwijl het enkel uitwisselen van uw eigen gegevens met een tegenpartij die verplichtingen doorgaans niet doet ontstaan. Bouwt u aan een transportdataruimte of sluit u zich daarbij aan, dan levert de DGA de vertrouwensregels waarop zulke ruimten steunen; gebruikt u vrijgegeven overheidsgegevens, dan is het hergebruikregime wat dat rechtmatig maakt. Eén kanttekening verdient vermelding: de nationale uitvoering liep achter op de verordening. De Commissie bevestigde dat de verordening sinds 24 september 2023 van toepassing is, maar in mei 2024 moest zij achttien lidstaten oproepen om de autoriteiten aan te wijzen die verantwoordelijk zijn voor de registratie van organisaties voor data-altruïsme en voor het toezicht op bemiddelingsaanbieders — het register van erkende bemiddelaars is dus ongelijkmatig tot wasdom gekomen. Een marktdeelnemer die vertrouwt op de status 'recognised in the Union' van een aanbieder, moet die daarom verifiëren bij de betrokken nationale autoriteit in plaats van haar als gegeven te beschouwen. Dit dossier is een informatiebron, geen juridisch advies; wanneer een specifieke regeling op het spel staat, bevestig de positie dan aan de hand van de primaire teksten en bij de bevoegde autoriteit.

Ontvang een e-mail zodra hier iets verandert. Geen account nodig; bevestigen per e-mail (double opt-in).